De eerste Historische Herberg van het 10de seizoen ‘overbrugde’ meer dan 5 eeuwen Arnhemse geschiedenis. Herbergier van dienst Sjaak Boom loodste ons hier door heen. In deze introductie toonde hij ons de website http://historischeherberg.nl waar 9 vorige seizoenen te zien zijn. Ook schonk hij aandacht aan de verkiezing van de Grootste Gelderlander.

Kate en Jan ter Horst woonden tijdens de Slag om Arnhem in de pastoriewoning van de Oude (Hervormde) Kerk in Oosterbeek. Hun huis lag midden in de vuurlinie en diende als schuilplaats en noodopvang voor de strijdende en zwaargewonde geallieerde soldaten. Als vijfjarig meisje zag Sophie Lambrechtsen hoe haar vader en moeder, met gevaar voor eigen leven, de militairen opvingen. Dit opmerkelijke verhaal krijgt dit jaar een actuele invulling met de heruitgave van de herinneringen van haar moeder aan de oorlog en als onderwerp van de ‘Bridge to Liberation Experience’. Sophie vertelde op haar eigen unieke wijze over de oorlogsjaren, de nasleep voor het gezin Ter Horst en de relatie tussen de veteranen en het dorp Oosterbeek. Daarbij werden de lessen die wij kunnen leren van de oorlogsverschrikkingen niet vergeten: Bridge to the Future.

De meeste Arnhemmers associëren De Eusebius met de Tweede Wereldoorlog, de verwoesting van de kerk tijdens de Slag om Arnhem en de wederopbouw daarna. Maar de kerk heeft nog veel meer bijzondere verhalen te vertellen over zijn meer dan 5 eeuwen lange geschiedenis. Daarom komt er vanaf 2019 een aansprekende vaste presentatie voor een breed publiek in de kerk. Peter Berns, vicevoorzitter Stichting Eusebius Arnhem nam daartoe het initiatief en vertelde er over.

Op 30 november 1813 vond er bij de oude schipbrug van Arnhem een bloedige slag plaats, waarbij een leger van enige duizenden Duitsers en tientallen Russische kozakken de Franse bezettingsmacht uit Arnhem verdreef. Naar schatting 1500 soldaten raakten gedood of gewond; daaronder waren honderden Franse soldaten, die tijdens hun vlucht over de schipbrug in het gedrang onder de voet werden gelopen of het ijskoude Rijnwater waren ingesprongen. Onno Boonstra vertelde aan de hand van ooggetuigenverslagen wat er die dag precies gebeurde.

Een viertal Herbergiers vertelde in het kort iets over een straatnaam, waarna de aanwezigen konden kiezen welke in de Herberg van november nader zal worden toegelicht. De Waard van Dienst Sjaak Boom begeleidde deze keuze-ronde.

De Knekelsteeg was voorheen een smalle steeg benoorden de begraafplaats van de Grote- of Eusebiuskerk. In het kader van de aanleg van de Sint-Jansbeek door de Arnhemse binnenstad is vorig jaar op deze begraafplaats archeologisch onderzoek uitgevoerd. Op een relatief geringe oppervlakte zijn hier meer dan 700 skeletten opgegraven. In opdracht van de gemeente Arnhem wordt de opgraving momenteel uitgewerkt door onder andere Willem Baetsen en Gerben Zielman van RAAP (archeologisch onderzoek). Gerben Zielman gaf uitleg over de geschiedenis van de Knekelsteeg, het knekelhuis en de graven aan de ‘koude kant’ van de kerk. Willem Baetsen die momenteel bezig is met het fysisch-antropologisch onderzoek van de opgegraven skeletten, gaf uitleg geven over wat hij tot nu toe aan de hand van het botmateriaal heeft ontdekt en wat voor beeld we nu hebben over de wijze van begraven en herbegraven.

Het geslacht Van Gendt was zo’n honderd jaar eigenaar van de heerlijkheid Meinerswijk. Cornelis van Gendt en zijn zoon Barthold van Gendt waren belangrijke diplomaten voor Gelderland tijdens de tachtigjarige oorlog. Geert Visser vertelde hoe de Heer van Meinerswijk betrokken raakte bij de onderhandelingen die leidden tot de Vrede van Münster en waarom hij op het beroemde schilderij dat Gerard ter Borch van de ondertekening van dat vredesverdrag maakte, vooraan in het midden staat.

Dertig jaar geleden overleed Herman Strategier, organist en componist die door velen wordt beschouwd als de meest onderschatte componist van Nederland van de twintigste eeuw. Strategier, die in Arnhem is geboren, volgt in 1935 zijn vader op als dirigent-organist van de Walburgiskerk. In september 1944 moet het gezin Strategier evacueren. Omdat de Walburgiskerk aan het oorlogsgeweld ten prooi is gevallen, vervolgt hij zijn loopbaan elders en wordt docent aan diverse conservatoria in Nederland. Maar Arnhem is hij niet vergeten: in 1955 maakt hij de Arnhemsche psalm, een oratorium op basis van psalm 91, de psalm die Kate ter Horst tijdens de Slag om Arnhem voordroeg aan de honderden gewonde en stervende Engelse soldaten in haar huis in Oosterbeek. Het Arnhems kamerkoor Novo Cantare zong vier liederen van Strategier, nadat John Holvast, die een leerling van hem was op het Utrechts conservatorium, herinneringen aan hem ophaalde.

Wie was Jonas Daniel Meijer? Jonas Daniel Meijer, die leefde van 1780 tot 1834, werd na zijn studie rechten in Leiden de eerste Joodse advocaat in Nederland. Het plein, waarop in Amsterdam het beroemde beeld van de Dokwerker staat, is naar hem vernoemd. De Jonas Daniel Meijerplaats in Arnhem bij de Eusebius is dat ook. Is dat toeval of bewust zo gekozen? Wim Schennink probeerde in de Historische Herberg duidelijkheid te verschaffen.

De 124 jarige zuivelhistorie van Arnhem begon 1879 bij de opening van de ‘Arnhemsche Melkinrichting’ in de Kerkstraat. Knoeierijen waren de reden voor ‘gegoede burgers’ om over te gaan tot de oprichting van een melkinrichting voor levering van “zuivere, onvervalschte, niet afgeroomde en niet verdunde melk. Na ruim 40 jaar werd de belangrijkste zuivelactiviteit verplaatst vanuit de Kerkstraat naar de Westervoortschen dijk 3a. Onder de namen CAMIZ, Vecomi, Coberco en Friese vlag werden daar, tot de sluiting eind 2003, melkproducten bereid. Nu wordt binnenkort begonnen met de realisering van woningbouw in het historische ‘Cobercokwartier’. Jos Lankveld belichtte enkele facetten van deze rijke zuivelhistorie.

De wijken Sint Marten en Sonsbeekkwartier zijn gebouwd op voormalige landbouwgrond die de baron aan projectontwikkelaars had verkocht. Niet alle boerderijen werden gesloopt. Sommige werden in de nieuwbouw opgenomen. Merkwaardig is dat enkele boerderijen nog tot ver in de twintigste eeuw in bedrijf bleven. Wie waren deze boeren en hoe konden ze rondkomen van een boerderij zonder grond? Ad Habets vertelde erover en sprak met Adriaan Valen, zoon van de laatste boer van het Sonsbeekkwartier.

Op dit moment wordt één van de oudste openbare bouwwerken van Arnhem opgeknapt: het moerriool onder het Willemsplein. Het moerriool is één van de belangrijkste slagaders in het Arnhemse rioolstelsel. Maar waarom een riool en zo groot en waarom ligt het daar aan de rand van het centrum? In een presentatie van Ronald Bos, adviseur Omgevingskwaliteit en Klimaatadaptatie van de gemeente Arnhem, gaat het over de geschiedenis van het Arnhemse rioolstelsel: van de oude beerput en cholera tot aan een hoog efficiënt transportsysteem en een duurzame energiefabriek.

De Arnhemse Scheepsbouw Maatschappij (ASM) was in haar gloriedagen een van de belangrijkste industriële bedrijven in Arnhem. Bij de sluiting in 1978 raakten honderden medewerkers werkloos. Met name voor de oudere werknemers was dat een ramp. Enkele creatievelingen bedachten een oplossing. Met de machines voor metaal- en houtbewerking uit de failliet boedel van de ASM werd De Helling ingericht, een hobbywerkplaats waar maatschappelijke projecten worden uitgevoerd die ten goede komen aan de Arnhemse gemeenschap. Directeur Armeno Alberts kwam vertellen over de geschiedenis van De Helling, een werkplaats die ook nu nog een belangrijke sociale functie heeft in de stad.

In de landelijke en regionale media verschijnen regelmatig artikelen over Nederlandse en Arnhemse Syriëgangers, waarin hun eventuele terugkeer naar Nederland ter discussie wordt gesteld. Honderdvijftig jaar gelden verlieten ook zo’n 45 jongens uit Arnhem en Elden het land; Pauselijke zoeaven, katholieke vrijwilligers, die van 1861 tot 1870 naar Italië trokken om te strijden voor het behoud van de Kerkelijke Staat. Hoe verging het ze daar, en hoe was hun terugkeer? De geschiedenis van deze pauselijke zoeaven werd verteld door René Maassen.

Rob Slepicka, gids van Gilde Arnhem, vertelde over de geschiedenis van de molens langs de Jansbeek, de beek waarlangs de geschiedenis van Arnhem – en van de Historische Herbeg Arnhem – is begonnen. Al sinds de 13de eeuw werden de watermolens langs de St. Jansbeek gebruikt om graan te vermalen tot meel en papier te vervaardigen. Van de vele molens die zich langs de beek, zowel binnen als buiten de stadspoorten, te vinden waren, is er nu nog één over: de witte watermolen, die naast De Molenplaats is gelegen.

Hoogtepunten van de Historische Herberg Arnhem waren de twee Arnhemse geschiedenisquizzen die Bob Roelofs in 2011 en 2015 organiseerde. Met zijn alom bekende humor en ironie nam hij in een spetterende quiz het publiek mee naar bijzondere bekende en onbekende gebeurtenissen uit de geschiedenis van onze stad. Ter gelegenheid van het jubileum van de Herberg pakte Bob opnieuw uit met nog moeilijker vragen en nog verrassender antwoorden.

Sjaak Boom, de waard van dienst, keek terug op presentaties waaraan bezoekers van de Herberg een bijzondere herinnering blijken te hebben gehad. Dat gebeurt samen met de bezoekers, maar ook aan de hand van videofragmenten die van die presentaties tijdens de Historische Herberg zijn gemaakt.

Sjaak Boom, de waard van dienst, sprak met Burgemeester A. Marcouch over de Historische Herberg en Arnhems Historische erfgoed. zoals het Moerriool.